Txapelketaren historia
Paz de Ziganda Ikastolan xakea ez da kanpotik etorritako jarduera. 1989an ikasgelan sartu zen, Lehen Hezkuntzako 3. mailatik 6.era, eta handik bi urtera jaio zen gure txapelketa. 1991ko martxoan, Iruñeko Iruña Park hotelean, I. Memorial Paz de Ziganda antolatu zen, Ikastolen Elkartearekin batera. Ez zen hasiera xumea izan. Euskal Herriko selekzioak SESBeko taldearen aurka jokatu zuen, eta taldean zeuden Zurab Azmaiparashvili eta Maia Chiburdanidze emakumezkoen munduko txapelduna. Sobietarrak garaile atera ziren, baina hitzordu hura gure txapelketaren lehen harria izan zen. Aldi berean, xake aktiboko Open bat eta ikastolen arteko txapelketa bat jokatu ziren.
Lehen edizio hartako laguntzaileen artean Jose Luis Gorostidi zegoen. Lekeition jaio zen 1952an, Atarrabiako eta Lizarrako ikastoletan irakatsi zuen, eta "Euskaraz Bizi" mugimenduaren sortzailea izan zen. 1997ko udan hil zen, eta txapelketak haren izena darama: Memorial Paz de Ziganda – Jose Luis Gorostidi Oroigarria.
2000. urtean, X. edizioan, Anatoli Karpov etorri zen Atarrabiara. Martxoaren 31n aldi bereko partidak jokatu zituen, eta ikastolako haurrek ez dute inoiz ahaztuko. Urteetan zehar maila handiko jokalari asko pasatu dira gure mahaietatik, besteak beste Julio Granda, Eduardo Iturrizaga eta Aleksa Strikovic. Strikovicek hiru aldiz irabazi zuen.
1991tik 2019ra urtero jokatu zen txapelketa. 2020an XXX. edizioa prest zegoen, baina COVID-19aren ondorioz atzeratu behar izan zen, eta ez zen berriro jokatu 2023ra arte. Itzulera ikusgarria izan zen: Ruslan Ponomariov munduko txapeldun ohiak aldi bereko partidak eman zituen ikastolako jangelan, eta urte hartan Karen Grigoryanek irabazi zuen. Ponomariovek berak 2024ko eta 2026ko txapelak eraman zituen.
Gaur egun txapelketak bi aurpegi ditu. Alde batetik, FIDE xake azkarreko Nazioarteko Irekia dago, 9 txandakoa, eta maisu handiak eta etxeko zaleak mahai beretan elkartzen ditu. Bestetik, Eskola Txapelketa dago, ehun bat neska-mutilekin. 2026ko martxoaren 14an XXXIII. edizioa jokatu zen. Hogeita hamabost urte geroago, helburua bera da: xakea, euskara eta auzolana uztartzea, ikastolako familia osoaren artean.
